Holistyczne spojrzenie na dietoterapię artretyzmu + dzienny jadłospis

Ostatnio coraz częściej sięgam do tematyki dietoterapii. Przy okazji układania jadłospisu dla osoby chorej na artretyzm, postanowiłam podzielić się z Wami informacjami na temat tej dolegliwości. Mam nadzieję, że tego typu wpis zostanie przez Was dobrze przyjęty. Zapraszam serdecznie : )

Co to jest artretyzm?

Inaczej nazywamy go dną moczanową lub podagrą. O dnie moczanowej mówiono kiedyś – „choroba bogaczy”. Chociaż jest tak stara jak ludzkość, medycyna wciąż nie poznała podłoża dny moczanowej i nie ma na nią, niestety, skutecznego leku. Jej objawy to silny ból stawów spowodowany nadmiarem kwasu moczowego. We krwi może się rozpuścić tylko określona jego ilość (tak jak cukru w herbacie). Gdy kwasu jest zbyt wiele, zaczyna się krystalizować. Dlatego zalecane jest wyłączenie tych produktów, z których powstaje 100 mg kwasu moczowego, natomiast w skład jadłospisu powinny wchodzić produkty, z których powstaje go mniej niż 50 mg. Kryształki zwane moczanami odkładają się i rosną w stawach i tkance okołostawowej. Białe ciałka krwi próbują je wchłonąć i zneutralizować, ale zazwyczaj to się nie udaje. Moczany, ostre jak brzytwa, ranią tkankę i wywołują w niej stan zapalny.

Objawy

Choroba rozwija się zwykle kilkanaście lat bez jakichkolwiek dolegliwości. Świadczy o niej podwyższone stężenie kwasu moczowego w surowicy krwi, zwane hiperurykemią, jednak nie można tych dwóch chorób ze sobą utożsamiać. Objawami są zazwyczaj nagłe, ostre bóle stawów i widoczne zmiany w ich obrębie; często również otyłość, problemy z wątrobą i nerkami, zwiększona temperatura ciała.

img_7772b

Przyczyny

Głównym powodem występowania artretyzmu jest dieta bogata w puryny. Są one podstawowymi elementami budulca każdej komórki zwierzęcej i roślinnej. Ich zadaniem jest przekazywanie informacji genetycznych. Produkty zwierzęce zawierają więcej puryn. Szczególnie dużo jest ich w tłustym mięsie, zwłaszcza wieprzowinie i wszelkich tłustych potrawach bogatych w białko (dawniej tylko bogacze mogli na takie przysmaki sobie pozwolić). Kwas moczowy w naszej krwi jest naturalnym produktem rozpadu puryn. Dostarczamy ich również organizmowi wraz z pokarmem. Inną przyczyną będzie nadużywanie alkoholu, zwiększona podaż fruktozy czy zwiększony rozpad nukleotydów w ustroju, m.in. przy nowotworach.

Wskazówki

  • w łagodzeniu przebiegu choroby dobre rezultaty daje też odpowiednia suplementacja: kwasy tłuszczowe omega-3, kurkuma, imbir, wody alkaliczne, kwas foliowy (200-400 mg), witamina E (200-400 IU) oraz selenu (200 mg). Celem wzmocnienia wątroby (organu szczególnie obciążonego tym schorzeniem) można włączyć również olej z ostropestu; długoterminowa suplementacja glukozaminą działa korzystnie na układ chrzęstny; być może pozytywny przeciwzapalny wpływ ma także bromelaina (nie zostało to jeszcze udowodnione)
  • codzienna dawka kubka ciepłej wody o poranku z dodatkiem miodu, imbiru i cynamonu może skutecznie łagodzić symptomy artretyzmu
  • zalecane zioła i napoje: skrzyp polny, pokrzywa, wywar z selera
  • codziennie wypijaj przynajmniej 2 litry płynów (najlepiej wody mineralnej), by pomóc nerkom wypłukiwać kwas moczowy. Około 75% kwasu moczowego wydalane jest z moczem, zaś 25% jest rozkładane przez bakterie jelitowe. Należy zwiększyć ilość wypijanej wody szczególnie w drugiej połowie dnia przed pójściem spać (w nocy nie pijemy, więc stężenie kwasu moczowego wzrasta)
  • odradzana jest kawa i mocna herbata
  • przy ewentualnych posiłkach zawierających dużo puryn (takich jak np. mięso wieprzowe) koniecznie zrezygnuj z alkoholu (to oznacza grille bez alkoholu!)
  • odpowiednia dawka ruchu ma zdecydowanie lepszy wpływ na poprawę samopoczucia u osób dotkniętych artretyzmem; musi być jednak wprowadzany powoli
  • ruch zwiększa przepływ płynu stawowego, który odżywia tkankę chrzęstną, powstrzymując rozwój choroby. Wzmacnia też struktury wspomagające stawy i zmniejsza odporność na urazy
  • odnotowuje się bardzo dobre efekty, kiedy wprowadzamy do diety tłuszcze na poziomie 25-30%, dbając o to by były to tłuszcze o właściwościach przeciwzapalnych (wielonienasycone kwasy tłuszczowe z rodziny Omega-3: tran, len, orzechy włoskie i jednonienasycone kwasy tłuszczowe: oliwa, awokado, olej rzepakowy)
  • jedz więcej produktów roślinnych: warzyw (ale nie wszystkich – patrz niżej), świeżych owoców
  • zupy gotuj wyłącznie na wywarach warzywnych, bo są wolne od puryn
  • jedz więcej serów dobrej jakości (mimo że są tłustsze od wędlin) i twarogu
  • do chleba zamiast kiełbasy używaj past twarogowych, masła z dodatkiem ziół, chrzanu lub przecieru pomidorowego. Jeśli nie możesz obejść się bez wędlin, wybieraj drobiowe i proś w sklepie o jak najcieńsze plasterki. Nie przekraczaj dziennej porcji 100g mięsa i wędlin łącznie (przy napadach dny – max 50g)
  • wołowinę, cielęcinę, drób gotuj lub duś w wodzie, bez tłuszczu z dużą ilością warzyw.
  • możesz jeść ziemniaki, ale gotowane. Będą jednak zdrowsze jeśli upieczesz je w folii i podasz z różnymi sosami jogurtowymi lub przyrządzonymi na oliwie z oliwek; o ziemniakach pisałam tutaj 
  • utrzymuj prawidłową masę ciała. Otyłość sprzyja nie tylko nawrotom choroby, ale i deformacjom stawów
  • nie używaj cukru ani słodzików!
  • ostatni posiłek jedz na 3 godziny przed snem, ponieważ nocą organizm nie wydala tak sprawnie kwasu moczowego
  • przy dnie moczanowej występuje zwiększone prawdopodobieństwo niektórych schorzeń tj. cukrzycy typu II i choroby niedokrwiennej serca. Niektóre badania podają, że wzrost kwasu moczowego o 60 µmol/l zwiększa ryzyko choroby niedokrwiennej serca u kobiet aż o 48%. W związku ze zwiększonym obciążeniem cukrzycą pamiętajmy też o tym by robić okresowe badania oraz że bardzo ważne jest pilnowanie prawidłowej glikemii. By bardziej kontrolować poziom cukru we krwi zaleca się stosowanie węglowodanów złożonych, włączenie większej ilości błonnika pokarmowego, picie naparów z ziół. Bardzo wskazane jest też ograniczenie stresu, kontrola profilu lipidowego i regularna aktywność fizyczna
  • 5 zbilansowanych posiłków dziennie w równych odstępach czasu 3-4 godziny (ta zasada tyczy się wszystkich nas :))
  • nie można wprowadzić zbyt niskiej kaloryczności diety (mówimy nie tzw.  VLCD – very low calorie diet)
  • niezdrowe jedzenie zastąp ich zdrowymi odpowiednikami
  • pamiętaj, 30% to ćwiczenia, 70% to dieta, jednak te dwa czynniki są równie ważne, dlatego nie zaniedbuj żadnego z nich

 

Produkty zakazane

  • mięsa: tłuste oraz grillowane (przede wszystkim wieprzowina), parówki, kaszanka i kiełbasy, cielęcina, jagnięcina, wołowina, karkówka, gęsina, zając, ale też i drób
  • wędliny: tłuste wieprzowe i wszystkie mocno wędzone
  • podroby: wątroba, nerki, mózg, serca (są bogate w puryny)
  • ryby: sardynki, szproty, śledzie, lin, flądra, dorsz, łosoś, pstrąg, makrela, sandacz, sola, szczupak
  • skorupiaki: anchois, krewetki, małże
  • wszystkie konserwy
  • warzywa: ziemniaki smażone i frytki, brokuły, kalafior, kukurydza, papryka, brukselka, szpinak, szczaw, groszek zielony, fasola szparagowa, dynia, jarmuż, kapusta czerwona, kapusta włoska, por
  • grzyby: boczniaki, borowiki, pieczarki
  • suche strączkowe: groch, fasola, soja, bób, soczewica
  • słodycze: czekolada i cukierki, zwłaszcza z dodatkiem alkoholu
  • przyprawy: ocet, pieprz, musztarda, gałka muszkatołowa, ostra papryka suszona
  • wódka i piwo (także bezalkoholowe). Możesz natomiast wypijać kieliszek wina (nawet co dzień, ale jeden) lub szampana
  • coca-cola, kakao, kawa, herbata
  • mięso najlepiej gotowane w dużej ilości wody. Dlatego polecane są potrawy typu risotto, gołąbki

 

Produkty wskazane

małą produkcje kwasu moczowego powoduje spożycie następujących pokarmów:

  • nabiał (surowe mleko, chude sery białe, żółte pleśniowe, kefir, jogurty) – oczywiście u pacjentów dobrze je tolerujących
  • szynka gotowana, salami – niewielkie ilości
  • zboża (makaron, pieczywo)
  • śmietana, masło
  • pozostałe warzywa: buraki, cebula, chrzan, cukinia, kapusta zarówno biała jak i kwaszona, pomidory, rzodkiewka, ziemniaki, sałata, ogórki oraz oliwki
  • pozostałe owoce: ananas, agrest, czereśnie, brzoskwinie, gruszki, jabłka, kiwi, maliny, pomarańcze, porzeczki, truskawki
  • ziarna (np. słonecznika, sezamu) i orzechy (np. laskowe, ziemne lub włoskie)

tumblr_mn0dtb5ypr1sr7465o1_500

Przykładowy jadłospis

Śniadanie: twarożek z otrębami i cynamonem + jajko sadzone na grzance pełnoziarnistej z guacamole

II śniadanie: sałatka owocowa: jabłko, kiwi, serek wiejski, orzechy włoskie

Obiad: pierś z kurczaka w sosie pomidorowym z cukinią, kaszą gryczaną niepaloną, mieszanką warzyw na patelnię i płatkami migdałów

Podwieczorek: płatki owsiane ugotowane na wodzie z jogurtem naturalnym, nasionami słonecznika i malinami

Kolacja: sałatka z tuńczykiem w sosie własnym, suszonymi pomidorami, oliwkami i makaronem pełnoziarnistym

 

Niezmiernie ważne jest, by nie uwypuklać pacjentom zakazów, a skupiać się na wypisaniu produktów zalecanych – tak, aby nie akcentować ograniczeń jakie niesie ze sobą nowy sposób odżywiania, a ukazać dietę jako nowy styl życia.

Spotkałyście się w swoim otoczeniu z artretyzmem? Słyszałyście o nim? Dajcie znać w komentarzach!

 

Źródła:

DIETOTERAPIA, D. Włodarek, E. Lange, L. Kozłowska, D. Głąbska

Szkolenie z II edycji Rajdu Nowoczesnej Dietetyki organizowanego przez Kcalmar.com; wykład poprowadzony przez Annę Falisz

www.poradnikzdrowie.pl

Mgr dietetyki UM w Białymstoku, pracownik Natur House

http://luizfnicolodi.com/wp-content/uploads/2015/09/dietoterapia.jpg