Czy olej kokosowy faktycznie prowadzi do CVD? Zdrowy czy niezdrowy?

Już od dłuższego czasu obserwujemy na świecie modę na olej kokosowym, chociaż zaufanie w Polsce zdobył dopiero od około dwóch lat. Ponad 75% Amerykanów i 37% amerykańskich dietetyków uważa go za bardzo zdrowy. Różnice te wynikają z powielania błędnych informacji, niepopartych badaniami naukowymi. Olej kokosowy uważany jest za remedium na wszelkie dolegliwości, optymalny tłuszcz do smażenia, gotowania, a nawet dodatek do kaw (tzw. bulletproof coffee). Zwalcza wirusy, bakterie, wspiera odporność, redukuje cholesterol, reguluje pracę tarczycy, a nawet pomaga w utracie kilogramów. Jednak nie zawsze jego działanie jest tak zbawienne. Może powinno się go stosować wyłącznie jako masło do ciała lub odżywiający balsam do włosów? Ten tekst, oparty na najnowszych doniesieniach z naukowego świata, rozwieje wszelkie wątpliwości.

Olej kokosowy składa się w 40-50% ze średniołańcuchowych kwasów tłuszczowych MCT – od C6 do C12. Są one łatwiej trawione, lepiej wchłaniane oraz stanowią szybkie źródło energii w porównaniu z kwasami tłuszczowymi o długich łańcuchach. Ze względu na ich pożywność dodaje się je do mleka dla niemowląt. Dodatkowo, nie potrzebują żółci ani karnityny do transportu do mitochondriów. Niektóre z MCT, takie jak kwas laurynowy i kaprynowy wykazują właściwości przeciwgrzybicze i przeciwwirusowe, ale nie powinno się akceptować żywności tylko dlatego, że pewna jej część ma korzystne działanie. Tym akcentem rozpocznę przedstawienie wad i nie do końca potwierdzonych informacji na temat oleju kokosowego.

 

Wady oleju kokosowego

Lockyer i wsp. zasugerowali, że olej kokosowy pomaga w leczeniu choroby Alzheimera poprzez indukcję łagodnej ketozy. Jednak badania te nie zostały przeprowadzone u ludzi, dlatego nie możemy mówić o jego bezpośrednim działaniu na funkcje mózgu zarówno u osób zdrowych, jak i z upośledzonymi funkcjami poznawczymi [1].

Olej kokosowy nie zawiera niedoborowych w diecie Polaków kwasów omega-3. Pozbawiony jest również witamin (ma w swoim składzie tylko niewielkie ilości witaminy K), minerałów czy cholesterolu. Jest to w około 90% tłuszcz nasycony, zwiększający ryzyko chorób układu sercowo-naczyniowego i niektórych nowotworów [2]. Tą ilość porównać można do tłuszczów zwierzęcych – masła, który zawiera tylko 63% SFA (ang. saturated fatty acids; kwasy tłuszczowe nasycone), łoju składającego się z nich w 50% i smalcu, mającego ich zaledwie 39%. Olej kokosowy zawiera najwięcej nasyconych kwasów tłuszczowych spośród wszystkich olejów roślinnych. W porównaniu do oliwy z oliwek czy oleju rzepakowego znacząco zwiększa poziom cholesterolu frakcji LDL. Jednak należy pamiętać, że wysoka jego wartość nie świadczy o czymś złym. Ważna jest również frakcja VLDL, ox-LDL oraz ox-HDL. Nawet „dobry” cholesterol HDL w postaci utlenionej znacznie zwiększa ryzyko rozwoju miażdżycy naczyń krwionośnych. Trzeba być więc świadomym, że w procesie powstawania blaszki miażdzycowej najważniejsze są reakcje utleniania-redukcji.

Pomijane bezzasadnie we współczesnej diecie wielonienasycone kwasy tłuszczowe (WNKT) zmniejszają ryzyko chorób układu krążenia nawet o 30%, dlatego należy zmniejszyć na ich rzecz ilość SFA, co rekomendują  FDA, WHO, IŻŻ oraz American Heart Association [3, 4]. AHA 15 czerwca 2017 roku wystosowało oficjalne oświadczenie, zajmując jednocześnie stanowisko opowiadające się za szkodliwością oleju kokosowego. To nie oznacza od razu, że olej ten zabija! Jedynie zbyt wysokie stężenie nasyconych kwasów tłuszczowych w oleju kokosowym może przyczynić się do wystąpienia chorób serca poprzez podnoszenie frakcji cholesterolu LDL [5].

Warto jednak odnieść się zarówno do tego, jak i do wcześniejszych raportów AHA. Kilka lat temu, towarzystwo to krytykowało spożywanie jaj, zezwalając na maksymalnie trzy sztuki tygodniowo. Dzisiaj wiemy, że jedząc ich o wiele więcej możemy również cieszyć się zdrowiem. W raporcie z bieżącego roku również popełniono kilka błędów. Przeoczono chociażby wpływ oleju kokosowego na wzrost lipoproteiny HDL oraz obniżenie poziomu trójglicerydów we krwi. Co więcej, kardiolodzy nie odnieśli się do wyników innych badań, które dowodzą, że rafinowane oleje roślinne, takie jak słonecznikowy czy rzepakowy, mają działanie prozapalne, w przeciwieństwie do oleju kokosowego. Wielokrotnie użyto również pojęcia „oleje roślinne” jako zdrowy wybór, w żaden sposób nie wyjaśniając dlaczego omawiany kokosowy jest gorszy chociażby od słonecznikowego i nie zwracając uwagi, że olej kokosowy to przecież również olej pochodzenia roślinnego [6].

Zalety oleju kokosowego

Swoją uwagę poświęcić też należy prozdrowotnym właściwościom oleju kokosowego, a więc pora na jego zalety. Od tysięcy lat stanowi on podstawę diety ludności bytującej w strefie międzyzwrotnikowej. Już w latach 30. XX wieku dr Weston Price zbadał kondycję zdrowotną mieszkańców Australii i Oceanii. Mimo spożywania dużej ilości produktów kokosowych osoby te były szczupłe i zdrowe, w większości przypadków miały dużo mniejsze ryzyko CVD (ang. cardiovascular diseases) niż Europejczycy czy Amerykanie [7].

W badaniach in vivo (brakuje przeprowadzonych bezpośrednio u ludzi) oraz in vitro olej kokosowy poprzez zawarte w nim kwasy MCT wykazuje działanie bakteriostatyczne, antyoksydacyjne, przeciwzapalne, przeciwbólowe, znieczulające oraz przeciwgrzybicze [8, 9]. Warto wiedzieć, że często kwasy te wykorzystywane są u osób z zapaleniem trzustki, chorobą Leśniowskiego-Crohna, w chorobach pęcherzyka żółciowego, IBS (zespół jelita drażliwego) w postaci biegunkowej, SIBO (zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego) czy we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego. Inne oleje roślinne są zazwyczaj źle tolerowane przez osoby z chorobami przewodu pokarmowego [10]. Dlatego bardzo często olej kokosowy podaje się poważnie chorym pacjentom oraz osobom z problemami trawiennymi i karmionymi pozajelitowo.

Olej kokosowy śmiało można wykorzystywać do smażenia, ze względu na dużą zawartość nasyconych kwasów tłuszczowych, które przy poddaniu ich wysokiej temperaturze nie ulegają oksydacji.

U osób badanych przez dr Price’a poziom metabolizmu spoczynkowego był znacząco wyższy niż w przypadku osób opierających swoją dietę na tłuszczach odzwierzęcych [7]. Co więcej, wykazano hepatoprotekcyjne działanie oleju kokosowego indukowane spożyciem alkoholu, toksynami czy bakteriami [11]. Pomoże on również osobom pragnących mieć szczupłą sylwetkę i zdrową skórę [12].

Zostało już powiedziane, że omawiany olej może zwiększać cholesterol LDL, ale również HDL,  działać antyoksydacyjnie i obniżać poziom trójglicerydów. Stąd można wyciągnąć wniosek, że końcowy wpływ na serce wcale nie musi być niekorzystny. Formułowanie twierdzeń, że olej kokosowy jest szkodliwy ze względu na zwiększanie frakcji LDL jest niewłaściwe, gdyż człowiek to nie tylko układ sercowo-naczyniowy. Jak się dowiadujemy, można znaleźć wiele pozytywnych właściwości tego tłuszczu.

We wszystkim należy zachować umiar – przy połączeniu diety wysokowęglowodanowej z wieloma źródłami tłuszczów nasyconych, w tym oleju kokosowego, łatwo będzie o szkodę dla zdrowia, szczególnie przy dodatnim bilansie kalorycznym. Oczywiście, olej kokosowy jest świetnym tłuszczem, ale sprawdza się głównie w dietach nisko- oraz średniowęglowodanowych, a także zbilansowanych.

Do tej pory brakuje dużych, dobrze kontrolowanych badań przeprowadzonych u ludzi i opublikowanych w najlepszych czasopismach medycznych i dietetycznych wykazujących jednoznaczne właściwości oleju kokosowego. Osoby bez czynników ryzyka rozwoju CVD, przy zbilansowanej diecie i odpowiednim stylu życia mogą śmiało używać w niewielkich ilościach oleju kokosowego. Większą uwagę należy jednak poświęcić kwasom tłuszczowym z rodziny omega-3, występujących w dużych ilościach w oleju lnianym czy rzepakowym. Poza tym, zaleca się spożywanie innych naturalnych źródeł tłuszczów, takich jak nasiona, pestki, orzechy, awokado, czy chociażby cały orzech kokosa, który bogaty jest w przeciwutleniacze zmniejszające niekorzystne działanie SFA. Unikać zaś należy margaryn, kwasów tłuszczowych trans, nadmiaru cukrów prostych (pochodzących chociażby z syropu glukozowo-fruktozowego) oraz ogólnie rzecz ujmując – żywności przetworzonej.

 

Na koniec mam dla Was jeszcze niespodziankę – razem ze zdrowystragan.pl przygotowaliśmy dla moich czytelników rabat -15% na wszystkie oleje kokosowe z ich sklepu (dowolne gramatury). Kod KJHEALTHY15 jest ważny do 21.09.2017 roku. Mam nadzieję, że skorzystacie 🙂

Literatura:

  1. Lockyer S., Stanner S.: Coconut oil – a nutty idea? 2016 British Nutrition Foundation Nutrition Bulletin, 41, 42-54
  2. Boateng L., Ansong R., Owusu W.B., Steiner-Asiedu M.: Coconut oil and palm oil’s role in nutrition, health and national development: A review. Ghana Med J 2016; 50(3): 189-196
  3. Eyres L., Eyres M.F., Chisholm A., Brown R.C.: Coconut oil consumption and cardiovascular risk factors in humans. Nutrition Reviews Vol. 74(4): 267-280
  4. Dietary Fats and Cardiovascular Disease a Presidential Advisory From the American Heart Association. 2017; 135: 00-00
  5. Sacks F.M., Lichtenstein A.H., Wu J.H.Y.: Dietary Fats and Cardiovascular Disease: A Presidential Advisory From the American Heart Association – AHA Presidential Advisory
  6. Sabitha P., et al.: Comparison of lipid profile and antioxidant enzymes among south Indian men consuming coconut oil and sunflower oil. Indian Journal of Clinical Biochemistry, 2009
  7. The work of Weston A. Price; dietetics and dental diseases. Med Hyg (Geneve). 1950 May 15;8(170):183
  8. Papamandjaris AA., White MD., Raeini-Sarjaz M., Jones PJ.: Endogenous fat oxidation during medium chain versus long chain triglyceride feeding in healthy women. Int J Obes Relat Metab Disord. 2000 Sep;24(9):1158-66
  9. Yeap SK., Beh BK., Ali NM., et al.: Antistress and antioxidant effects of virgin coconut oil in vivo. Exp Ther Med. 2015 Jan;9(1):39-42
  10. Vijayakumar M., Vasudevan DM., et al.: A randomized study of coconut oil versus sunflower oil on cardiovascular risk factors in patients with stable coronary heart disease. Indian Heart J. 2016 Jul-Aug;68(4):498-506
  11. Zakaria ZA., Rofiee MS., Somchit MN., et al.: Hepatoprotective activity of dried- and fermented-processed virgin coconut oil. Evid Based Complement Alternat Med. 2011;2011:142739
  12. Assunção ML., Ferreira HS., et al.: Effects of dietary coconut oil on the biochemical and anthropometric profiles of women presenting abdominal obesity. 2009 Jul;44(7):593-601